Soorten architectuur

Het domein bedrijfsarchitectuur

Een van de voornaamste doelen van bedrijfsarchitectuur is om Business Agility te bereiken door de samenhang tussen doelen en beoogde resultaten van de bedrijfsvoering te optimaliseren, te bewaken en te coördineren. Onderstaand een aantal gebieden waar het voor veel organisaties zinvol is om architectuur voor te ontwikkelen. De binnen een organisatie relevante architecturen vormen samen de bedrijfsarchitectuur.

werken-art5-i-domains simple-nl-515px

De weg naar bedrijfsarchitectuur start met het onderkennen en definiëren van dit soort gebieden. Daarna worden per onderkend architectuurdomein de relevante principes vastgesteld én uitgewerkt in termen van consequenties, randvoorwaarden en uitgangspunten. In de besluitvorming die daarop volgt worden de gevonden conflicten en tegenstellingen zowel binnen als tussen individuele architectuurdomeinen opgelost. De bovenliggende bedrijfsarchitectuur kan zelf ook eigen principes hebben.

Architecturen die gerelateerd zijn aan ‘harde’ ICT maken deel uit van de bredere middelenarchitectuur. Deze kan naast ICT-middelen ook allerlei andere middelen omvatten, bijvoorbeeld voor (fysieke) beveiliging en toegangscontrole, voertuigen, industriële robots, gebouwvoorzieningen, energievoorziening en –terugwinning, etc.

Hoewel architecturen vaak onafhankelijk van elkaar worden gezien, zijn ze dat niet: ze overlappen elkaar en zouden daarom eerder als een Venn-diagram gezien moeten worden.

werken-art5-i-domains venn-nl-515px

Een voorbeeld

Ter illustratie van de samenhang beschrijven we hier een verzameling activiteiten, een bedrijfsproces, dat niet achter een bureau, maar op locatie wordt uitgevoerd, zoals bij het uitvoeren van (bouwkundige) inspecties voor de afhandeling van klachten of reparaties. Zo’n proces vereist apparatuur die de medewerker bij zich kan dragen: een laptop, smartphone of tablet. Een effectief werkproces vereist dat de medewerker met minimale inspanning alle relevante handelingen kan uitvoeren, waarbij de volgorde daarvan door de situatie ter plekke bepaald wordt en niet door de ICT-applicatie. Ook helpt het wanneer aanvullende procesinformatie (zoals tijdstippen en locaties) niet handmatig ingevoerd hoeft te worden, maar automatisch wordt vastgelegd op het moment van uitvoering. Daarnaast zou zo’n toepassing toegang moeten geven tot achtergrondinformatie. Zo’n manier van werken beïnvloedt niet alleen de inspectie of reparatie, maar heeft ook een grote invloed op gerelateerde taken, zoals planning, facturering, inkoop, etc.

Dit beperkte voorbeeld geeft al aan dat een dergelijke opzet raakt aan een aantal architectuurdomeinen, in dit geval de ICT-, informatie-, proces-, applicatie- en/of softwarearchitectuur. Het mag duidelijk zijn dat beslissingen over een dergelijke inrichting niet slechts vanuit één specifiek perspectief genomen kunnen worden. Om verantwoorde keuzes en afwegingen te maken is het cruciaal om over de grenzen van zowel architectuurdomeinen als bedrijfsonderdelen heen te kijken.

Vanaf de jaren ’80 van de vorige eeuw is bijna ongemerkt onze (westerse) maatschappij ‘verdigitaliseerd’. Waar tot die tijd werkprocessen en de administratie daarvan min of meer los van elkaar stonden, zijn die tegenwoordig steeds meer geïntegreerd. Informatie is de ruggengraat van organisaties. Dit geldt niet alleen voor grootbanken, partijen als Google en e-commercebedrijven, maar voor alle organisaties, van multinationals tot eenmanszaken. Om deze reden is informatiearchitectuur misschien wel een van de belangrijkste domeinen om mee te beginnen.

Inhoudelijke onderwerpen binnen specifieke architecturen

Elk architectuurdomein heeft een specifieke invalshoek. Een korte opsomming maakt dit duidelijk:

  • Missie, visie en doelen vormen de primaire invalshoek van bedrijfsarchitectuur.
  • Voor informatiearchitectuur zijn de primaire onderwerpen de informatieobjecten en informatiestromen.
  • Taken/activiteiten en de vormgeving daarvan vormen het voornaamste onderwerp van procesarchitectuur.
  • De onderwerpen van product- en dienstenarchitectuur zijn nut, functie en gemak voor klanten en de voordelen in vergelijking tot concurrerende aanbieders.
  • Bij organisatiearchitectuur zijn de belangrijkste onderwerpen de competenties (kennis, kunde en vaardigheden) van medewerkers en de organisatie in z’n geheel1 en de belegging van verantwoordelijkheden over afdelingen of werkmaatschappijen heen.
  • Bij ketenarchitectuur ishet onderwerp alles wat met samenwerking en regie binnen de keten samenhangt. Opdrachtgeverschap, dat wil zeggen contractmanagement en governance, is zeer belangrijk.
  • Een belangrijk onderwerp voor de middelenarchitectuur – en ook die van de ICT-architectuur - is de bijdrage aan het resultaat van de gehele organisatie, met andere woorden de kosten en baten van het gebruik van die middelen. Beheer heeft een sterke focus.

Principes

Architecturen worden vaak beschreven aan de hand van principes (‘grondbeginselen’, in het Engels ‘Guiding Principles’). Die principes zijn op zich interessant, maar wanneer architectuur wordt gezien als middel om te komen tot ‘Business Agility’ dan is de impact van die principes veel belangrijker. Architectuur zelf gaat over doel (‘functie’) en beoogd resultaat (‘werking’). De principes moeten dus samenhangen met dat doel en die resultaten, gezien vanuit het perspectief van ‘Business Agility’.

Het maken en onderhouden van bedrijfsarchitectuur is een ontwerpdiscipline; er is echter wel een belangrijk onderscheid met ‘normale’ ontwerpen. Bedrijfsarchitectuur is primair bedoeld als toetsings- en referentiekader om de impact van ontwerpkeuzen en veranderingen in de context te kunnen beoordelen. Het is niet zozeer bedoeld om letterlijk systemen, processen of organisatieonderdelen te ontwerpen of te realiseren, hoewel het daar een uitstekende basis voor biedt. Een architectuur beschrijft het doel en beoogde resultaat van het domein waarop zo’n architectuur betrekking heeft, in termen van de principes, randvoorwaarden en uitgangspunten om die doelen en resultaten te behalen. Uit die principes komen consequenties voort, die in veel gevallen binnen en over domeinen heen tot conflicten en tegenstellingen leiden. De kunst van architectuur is om goed om te gaan met die consequenties en afwegingen daarover te maken, vooral over architectuurdomeinen heen2.

Ter illustratie een voorbeeld: ‘Informatie wordt vastgelegd op de plaats waar die tot stand komt, op het moment dat die tot stand komt.’ Consequenties van dit principe kunnen zijn dat de applicatie waarmee die vastlegging wordt gedaan mobiel gebruikt moet kunnen worden en dat die applicatie 24/7 beschikbaar is. Beide consequenties stellen wezenlijk andere eisen aan de ICT-infrastructuur dan wanneer de werkzaamheden uitsluitend tussen 7:30 en 18:00 uur op kantoor worden uitgevoerd.

Samenvattend

Bedrijfsarchitectuur omvat alle door de organisatie relevant geachte gebieden binnen een organisatie, niet in isolatie, maar juist in samenhang: het is een middel om de impact van veranderingen, van binnenuit en van buitenaf, inzichtelijk te maken om vervolgens zinvolle beslissingen te nemen en die in effectieve verandering om te zetten. In het navolgende artikel wordt kort een aantal regelmatig benoemde architecturen beschreven, inclusief voorbeelden van principes die daarbij een rol (kunnen) spelen.

Noten:

  1. De Engelse term is ‘capability’.
  2. Met de term ‘principe’ worden in ruime zin ook alle randvoorwaarden en uitgangspunten met bijbehorende consequenties en afwegingen bedoeld die samenhangen met die principes. Hoewel het gemakkelijk de focus wordt gelegd op die principes, zijn de (gedocumenteerde) managementbeslissingen daarover van groter belang om te komen tot weloverwogen veranderingen in de organisatie.

Heeft u naar aanleiding van dit artikel vragen of opmerkingen? Neem dan contact op met Digital Knowledge via onze contactpagina.

[Vorige]  [Volgende]  [Terug]
Laatst aangepast op zondag 12 april 2015 12:43
interactie-klant-177px