studeren

Ackoff, Russell L. – Ackoff's best: His classic writings on management (1999)

Dit Engelstalige boek lijkt niet te zijn vertaald. Dat is uitermate spijtig. Russell Ackoff is een van de belangrijkste mensen achter Operations Research en systeemtheorie. Hij schrijft over zeer veel gebieden, van management-informatie tot misdaad en van democratie tot systeemmodellen. Dit boek bevat zijn eigen selectie van zijn belangrijkste werk.
De enige andere persoon die wat ons betreft enigszins vergelijkbaar is, is Genrich Altshuller, de 'uitvinder' van TRIZ. Het is jammer dat beide leefden tijdens de Koude Oorlog, van elkaar gescheiden door het IJzeren Gordijn. We zouden namelijk verwachten dat een samenwerking tussen beide heren (mits dat al mogelijk zou zijn geweest) nog veel meer interessante zaken zou hebben opgeleverd.

Altshuller, Genrich: And suddenly the Inventor appeared: TRIZ, the theory of Inventive Problem Solving (1984)

Dit boekje, helaas niet in het Nederlands vertaald, is een introductie in TRIZ, geschreven voor kinderen en jongvolwassenen. Veel van Altshullers werk is helaas nooit vanuit het Russisch vertaald; een deel is wel vertaald – naar het Engels), maar niet altijd door vertalers die voldoende kennis van TRIZ hadden, of door mensen die te weinig (technisch) Engels beheersen. Dit boekje is een van de weinige werken die én goed vertaald én begrijpelijk zijn. Een uitstekende (maar beperkte) inleiding!

Beer, Stafford – The Heart of Enterprise (1979)

Stafford Beer is een wiskundig cyberneticus, die zich bezighoudt met Operations Research en Systeemtheorie. Beer heeft een vrij unieke aanpak ontwikkeld op basis van de gebruikelijke systeemtheoretische componenten als black box, terugkoppeling (feedback), voorwaartskoppeling (feed-forward), foutcorrectie en demping. Hij gebruikt de analogie van het brein (centrale zenuwstelsel). Dit is ook verder uitgewerkt in het bijbehorende boek 'The Brain of the Firm'. Beer, Ackoff en Gharajedaghi kennen elkaar. Een van de dingen die Beers aanpak zo bijzonder maakt is dat zijn aanpak onafhankelijk van de schaalgrootte op nagenoeg elk niveau van een sociaal systeem toegepast kan worden. Zo heeft Beer op verzoek van Allende, voordat de coup plaatvond, zijn model gebruikt om de de economie van Chili op orde te brengen. Beers stijl is niet erg luchtig, maar zijn boeken zijn het lezen zeker waard.

Van den Brandhof, Jan-Willem – Gebruik je Hersens: Werk slimmer, win tijd (2007)

Dit is een uniek boek met een uitermate practische aanpak om je eigen effectiviteit te managen, leren leren, dus. Hoewel het boek heel veel aanknopingspunten biedt om je hersens beter te gebruiken, ligt wat ons betreft de focus ook op beter leren om een beter leven te kunnen leiden, je potentie te kunnen realiseren. De voorbeelden waarmee hij zaken illustreert gaan niet alleen in op 'goed' gebruik van je hersens, maar ook om door te leren een volwaardig, gelukkig en gezond leven te hebben. Van den Brandhof heeft ook aardig wat andere boeken geschreven en één daarvan willen we hiermzeker noemen: Leer als een Speer: Leer sneller, beter en leuker. Van den Brandhof heeft dit boek geschreven om kinderen in de middelbare schoolleeftijd te helpen effectiever te zijn op school.
Gebruik je Hersens en Leer als een Speer zijn beide vertaald in het Engels.

Brooks, Frederick P. – The Mythical man-Month: Essays on software engineering, Anniversary Edition (1995)

Het oorspronkelijke boek is uitgegeven in 1975, als neerslag van de ervaring die Fred Brooks in de jaren '60 opdeed als manager van één van de eerste echt grootschalige softwareprojecten. Dat project behelsde de realisatie van een hardware-onafhankelijk besturingssysteem voor IBM, OS/360. Dat besturingssysteem is voor een belangrijk deel de reden voor het succes van IBM als mainframe-leverancier. Een dergelijk softwareproject was voor die tijd ongekend. Brooks heeft zeer veel lessen uit dat project in uitermate goed leesbare verhaaltjes opgeschreven. Planning, inzet van mensen en middelen, risicobeheersing, complexiteitsreductie, ontwerp en architectuur, documentatie, teamsamenstelling, randvoorwaarden en gebruikerseisen, kostenbeheersing, prototyping, etc., etc., etc. In tegenstelling tot veel methoden die nu gebruikt worden, legt Brooks de nadruk uitdrukkelijk bij de inhoud en daarna pas bij het proces. Een aanrader voor iedereen die op een of andere manier betrokken is bij grootschalige, complexe projecten, niet alleen vanuit een managementrol, maar zeker ook als opdrachtgever of als projectmedewerker.
Tot onze verbazing konden we geen Nederlandse vertaling van dit boek vinden. Een gemis!!

Christensen, Clayton M. – Het Innovatiedilemma: kansen en risico's van nieuwe technologie (1999)

Een van onze favoriete managementboeken is Het innovatiedelimma (oorspronkelijk: The Innovator's Dilemma: When new technologies cause great firms to fail) beschrijft Christensen de ontdekking waarom sommige innovaties niet aanslaan. Het probleem wordt aanschouwelijk en op uitermate vriendelijke wijze ontleed en bij zijn conclusies is geen ontsnappen mogelijk. Hij verdeelt innovaties in duurzame ('sustainable') en ontwrichtende ('disruptive') innovaties. Beide kunnen slagen, mits de juiste (organisatorische) context aanwezig is. Een cruciaal aspect hierbij is of de innovatie 'past' in het waardenetwerk ('value network') van de organisatie, feitelijk van de klanten van de organisatie... Indien dat niet past, moet of het waardenetwerk aangepast of uitgebreid worden, of de innovatie lukt niet! Christensen heeft veel meer hierover gepubliceerd en die boeken kunnen we ook allemaal van harte aanbevelen.
Het Innovatiedilemma is vertaald, veel andere boeken helaas niet.

Derks, Lucas & Hollander, Jaap – Essenties van NLP: Sleutels tot persoonlijke verandering (1996)

NLP, Neuro-Linguïstisch Programmeren, is voor velen een belangrijk pad naar zelfverwezenlijking. Dit wordt bereikt door te leren bewust te worden van je eigen gedrag en de achtergronden daarvan. Vervolgens kun je daardoor inzicht in jezelf krijgen en leren hoe je je gedrag structureel kunt veranderen. Dat vervolgens ook te doen is lastig. In de praktijk blijkt gelukkig dat velen die NLP (of technieken daaruit) toepassen ook vinden dat ze ten goede veranderen. Er is behoorlijk veel over NLP geschreven. Veel boeken zijn vertaald uit het Engels, maar er zijn ook Nederlandstalige auteurs die over NLP schrijven, meestal vanuit hun praktijk als psycholoog of -therapeut, coach, verandermanager, etc. Essenties van NLP is een zeer duidelijk en uitgebreid werk over NLP, geschreven door twee psychologen, dia al jaren met NLP werken. Het boek is uitstekend leesbaar en is bruikbaar zowel voor de gevorderde als de geïnteresseerde leek. Voor de gevorderde is het een uitstekende referentie die volgens een heldere structuur de verschillende technieken beschrijft en uitlegt; voor de leek is het een uitstekende introductie, met de kanttekening dat het niet aannemelijk is dat je NLP uit een boek kunt leren.

Gershenfeld, Neil – FAB: the coming revolution on your doorstep – from personal computers to personal fabrication (2005)

Voor de Industriële revolutie kon een handwerksman alles op maat maken, naar ieders wensen. Dit was natuurlijk wel voorbehouden aan 'the happy few', adel of handelaren. Vanaf de Industriële revolutie maken we massaproducten die iedereen kan kopen, maar die niet persé op ieders wensen afgestemd zijn. In de late industriële tijd verplaatsen we steeds meer productie naar het Verre Oosten, waarna  we de geproduceerde goederen weer naar de andere kant van de wereld terugsturen. Wat gaan we dan doen in de 'post-industriële' tijd? FAB geeft een fascinerend perspectief op nieuwe soorten productietechnologie en de toepassing daarvan, die ons in staat zullen stellen om wat dan ook , waar dan ook te produceren, zolang we maar de juiste grondstoffen en het juiste ontwerp hebben. De concepten – ontwikkeld  door MIT (Massachusetts Institute of Technology) – die aan FAB ten grondslag liggen, maar ook de technologie zelf, worden nu in de derde wereld gebruikt om de producten te maken die ze lokaal echt nodig hebben.
Stel je voor dat je naar Mars of de maan gaat en er dan achter komt dat je een of ander standaard dingetje nodig hebt dat je op aarde overal binnen 24 uur via het internet kunt bestellen en laten leveren. Heeft het zin om zonder FAB naar Mars of de maan te gaan?
We hebben het boek niet in het Nederlands kunnen vinden.

Gharajedaghi, Jamshid – Systems Thinking: Managing Chaos and Complexity – A platform for designing Business Architecture (1999)

Op veel manieren wordt ons leven bepaald door systemen. In het dagelijkse leven worden systemen echter vaak vanuit een beperkt perspectief bekeken, omdat we gewend zijn om maar met een paar aspecten (te weinig?) rekening te houden. De interactie tussen systemen worden vaak over het hoofd gezien of niet betrokken. Zelfs de mensen die systemen ontwikkelen zijn vaak niet bekend met de scope van het totale systeem en beperken daardoor hun scope kunstmatig of houden arbitraire grenzen aan. Dit zou zeer wel één van de redenen kunnen zijn waarom, nadat een nieuw bureaucratisch systeem is ingevoerd, het plotseling blijkt veel duurder te zijn of nauwelijks het bedoelde probleem oplost... In veel opzichten is dit niet verwonderlijk: het veelal gebruikte ontwikkelparadigma is (nog steeds) gebaseerd op wat eerder uitstekend werkte, namelijk de in de industriële revolutie geadopteerede scheiding tussen functies, verantwoordelijkheden en taken. Systems Thinking (het boek) biedt een uitermate heldere inleiding op systeemdenken – het  paradigma of de filosofie. Essentieel bij deze filosofie is de holistische benadering: bij het ontwerp van een systeem moeten alle aspecten in ogenschouw genomen worden, de context, de groei c.q. verdere ontwikkeling, de klant, de gebruiker, etc. Een ontwerp dat zich uitsluitend bezig houdt met de IT-aspecten is dus geen systeemontwerp, maar het ontwerp van een onderdeel daarvan, meestal een aspectsysteem. In zijn boek leidt Gharajedaghi ons door veel aspecten van systeemtheorie en illustreert dat met aardig wat case-studies.
Systems Thinking is helaas niet in het Nederlands vertaald.

Grand, Steve – Creation: Life and how to make it (2000)

Meestal worden boeken die gaan over kunstmatige intelligentie geschreven aan universiteiten en gaan ze over tientallen jaren research met verschillende soorten theoretische onderbouwing, met als resultaat moeilijk leesbare diagrammen. Niet bij Creation. Steve Grand is een ontwikkelaar van computerspellen die denk dat hij het beter weet, en daarmee misschien wel gelijk heeft... Grand heeft 'gewoon' wat basale biologische mechanismen (zoals DNA) toegevoegd aan zijn wezens in een spel dat hij ontwikkelde. Hij bleek kunstmatig leven te hebben gemaakt, inclusief voortplanting en evolutie. Het spel, Creatures, verkocht goed, maar de technologie is nooit echt doorgebroken. Fantastisch boek, maar wij willen de technologie! Er is misschien hoop, want Grand heeft zich uit zijn bedrijf teruggetrokken en werkt nu aan een robot genaamd Lucy.

Kelly, Kevin
Out of Control: the New Biology of Machines, Social Systems and the Economic World (1994)
What Technology Wants (2010)

Toen ik in 1995 het boek Out of Control, van Kevin Kelly, voor het eerst in handen kreeg, ging er een wereld voor mij open. Met dingen als Business Architecture en Business/IT Alignment probeerden mijn collega's en ik toen de golf tussen IT en 'de business' te overbruggen. Kelly was toen blijkbaar al jaren bezig om zoiets – maar dan op een veel fundamenteler niveau – te doen met biologie, nanotechnologie, digitale technologie en communicatie! Wow! Het boek is verplichte kost voor iedereen die geïnteresseerd is in onze veranderende maatschappij, of daar zelf – op wat voor manier dan ook – bij betrokken is. De subtitel (The new biology of machines, social systems and the economic world) is duidelijk, maar in het colofon van onze druk wordt een andere genoemd: The rise of neo-biological civilization. Dat is inderdaad waar het over gaat, de fundamentele verandering van onze maatschappij. PC's en internet hebben misschien wel een stevig effect op onze maatschappij, maar "da's nog niks vergeleken met wat komen gaat!" Pas sinds een paar jaar begint het debat op gang te komen over de convergentie van biologie, nano-technologie, digitale gegevensverwerking en -communicatie en de geweldige effecten die dat gaat hebben op onze maatschappij. Out of Control schept het kader waarbinnen dit soort ontwikkelingen geplaatst kunnen worden.

Dit jaar (2010) publiceerde Kevin Kelly iets wat je makkelijk als een soort vervolg op Out of Control zou kunnen zien: What Technology Wants. Het is echter niet echt een vervolg; het boek beschrijft wel een vergelijkbaar thema, maar dan vanuit een totaal andere optiek. Ditmaal vanuit de technologie zelf, als een (bijna) teleologisch gedreven 'groei'. De parallellen tussen biologische evolutie en technologische zijn groot en vanuit het perspectief wat hij aanhoudt is het onmiskenbaar dat ook technologie een nagenoeg autonome evolutie lijkt door te maken. Daarnaast laat hij zien hoe afhankelijk wij mensen zijn geworden van technologie dat er een min of meer symbiotische relatie tussen mens, cultuur en technologie is ontstaan. Deze wordt alleen maar sterker!

Kevin Kelly was misschien niet de eerste die deze onderwerpen aanpakte, maar ook na ruim 15 jaar zijn zijn boeken nog steeds uitermate actueel. Wat bijzonder is aan wat Kelly doet is dat hij niet de toekomst voorspelt, maar gewoon uitlegt hoe dingen in elkaar zitten en “samen werken” en dan vallen de stukjes gewoon in elkaar.

Voor zover we hebben na kunnen gaan is Out of Control niet vertaald naar het Nederlands. What Technology Wants ook niet, maar dat kan hopelijk nog komen!

Kim, Chan W. & Mauborgne, Renée – De Blauwe Oceaan: Creatieve strategie voor nieuwe, concurrentievrije markten (2005)

De Blauwe Oceaan is een vertaling van 'Blue Ocean Strategy: How to create uncontested market space and make the competition irrelevant'. Het gaat over innovatie, maar voordat ze naar innovatie zelfgaan, herdefiniëren ze de randvoorwaarden van innovatie. Het boek gaat in op belangrijke aspecten van de bedrijfsmodellen die idealiter hand in hand gaan met duurzame innovatie. De zogenaamde blauwe oceaan wordt afgezet tegen de rode oceaan. De blauwe oceaan vertegenwoordigt onbelemmerd zeilen, terwijl de rode oceaan staat voor bloedige oorlogen. De strategie van de blauwe oceaan gaat over het herdefiniëren van een niche markt, op zo'n manier dat de concurrentie blijft ronddobberen in 'business as usual', zonder dat ze in de gaten hebben dat de blauwe oceaan strateeg hun speelveld van buiten af drastisch wijzigt. In sommige opzichten lijkt het boek van Kim en Mauborgne op dat van Pine (Mass Customization) en dat van Christensen (Het Innovatie Dilemma). Een goede aanvulling door het andere perspectief.

Klein, Naomi – De shockdoctrine: De opkomst van het rampenkapitalisme (2009)

Vrije-markt kapitalisme op z'n ergst. Als communisme 'voorbestemd' was om in te storten, dan is het – na  het lezen van dit boek – gemakkelijk om je voor te stellen dat het kapitalisme ook in zal storten!! Je begint je ook af te vragen wat de rol van overheden is. De extreme vormen van kapitalisme die hier worden beschreven zijn op z'n best een overtuiging (een 'religie', een dogma) en werken als een drug. In deze vormen van kapitalisme, kan alles (of zo je wilt iedereen) uitgedrukt worden in termen van geld en financiële waarde, en daardoor verhandeld, afgeschreven, geruild, geïndexeerd, of wat dan ook worden. In 'puur' kapitalisme wordt alles gereduceerd tot geld. De 'vrije' markt dicteert: hoe opener de markt, hoe rationeler de aan- en verkoopbeslissingen... Met effecten als asymmetrie van informatie, noch het gegeven dat economie geen exacte wetenschap is wordt rekening gehouden, zelfs (of juist) niet in deze extreme vorm van kapitalisme. Dit is ernstig en potentieel gevaarlijk. Klein beschrijft hoe rampen worden gebruikt om markten met een schok naar een 'ideale' toestand te brengen; erger nog, ze maakt aannemelijk dat door de mens gecreëerde rampen worden gebruikt om markten en marktmacht te 'herschikken'. De 'bijkomende' schade wordt door de voorstanders simpelweg  genegeerd. Jammer dat de subtitel niet De opkomst en ondergang van het rampenkapitalisme is...
Naomi Klein kreeg bekendheid met het boek No Logo (2000), waarin ze een aanklacht schrijft tegen de globalisering, de effecten daarvan op arbeiders, specifiek in Azië, op consumenten, producenten en overheden. De shockdoctrine kan zeer wel één van de meest shockerende boeken zijn die we ooit hebben gelezen, maar No Logo is bijna even erg. No Logo hebben we vreemd genoeg niet in het Nederlands gevonden.

Osterwalder, Alexander & Pigneur, Yves – Business Model Generatie (2010)

In 2010 verscheen het boek Business Model Generation. Het model dat centraal staat in het boek (het Business Model Canvas) is uitermate flexibel en kan daarom ook direct gebruikt worden voor (of door) ondernemingen van willekeurige grootte en is onafhankelijk van branche. Het model is schaalbaar! BMG biedt een uitstekend model om de inrichting van een onderneming inzichtelijk te maken of deze te ontwerpen, te innoveren. Kort geschetst beschrijft het model welke waarde de onderneming aan klanten biedt, hoe deze waarde tot stand komt, welke klanten op welke manier bediend worden en hoe kosten en opbrengsten bijdragen aan het succes van de onderneming.

Ook de vormgeving is aantrekkelijk en zeer ongebruikelijk voor een Business Book! Bovendien is het zowel in het Engels als in het Nederlands en Duits verschenen. De uitgave en opzet van het boek zijn echter niet de enige zaken die het boek bijzonder maken: inhoudelijk is het meest interessante dat het model waarop het boek is gebaseerd schaalbaar is van eenmanszaak tot multinational! Voor ons is dit de eerste keer dat wij een aanpak (methode, model, etc.) tegenkomen die niet alleen voor het midden- en grootbedrijf toepasbaar is, maar juist ook voor het kleinbedrijf en zelfs voor een eenmanszaak! Uniek! Bovendien ligt de nadruk niet op efficiency, maar op effectiviteit, op verandering en vernieuwing. Het boek – en daarmee de aanpak – biedt een goedgevulde gereedschapskist voor innovatie van een onderneming, voor het succesvol meebewegen met de veranderingen in de bedrijfscontext van hun onderneming!

Het boek is verder uniek omdat niet alleen de auteurs eraan schreven, maar dat ook zo'n 470 ‘co-creators’ in 45 landen meeschreven. Dit is zo'n typisch voorbeeld van ‘co-creation , via ‘crowd-sourcing’, uitsluitend mogelijk door intensieve samenwerking via internet! Ook na de co-creation blijft internet een belangrijke rol spelen. Rondom de ideeën van Osterwalder (et al.) en zijn boek is een hele beweging ontstaan! Kijk op de groepen op Internet, LinkedIn en Facebook.

Zie ook http://alexosterwalder.com, de website van Alexander Osterwalder.

Palmer, Helen – Handboek Enneagram (1997)

Handboek Enneagram is om een aantal redenen een bijzonder boek over het enneagram. In Nederland wordt dit boek gezien als één van de standaardwerken van één van de toonaangevende stromingen rondom enneagrammen. Een andere reden is dat het boek een samenstelling is van drie (Engelstalige) boeken van Helen Palmer, deels vertaald en deels 'aan elkaar geschreven' door Jacqueline Piederiet, een Nederlandse psychologe met (blijkbaar) veel kennis van het enneagram. Dat het een samenstelling is, is – los van het voorwoord van Piederiet – uit niets te merken.
In onze ervaring biedt het inzicht in de negen enneagramtypen uitstekende aanknopingspunten om zowel inzicht in jezelf te krijgen en daarmee jezelf beter te begrijpen, als om beter met mensen om te gaan, door gedrag te kunnen plaatsen of daarop te kunnen anticiperen, zakelijk zowel als privé.

Peters, Jaap & Pouw, Judith – Intensieve Menshouderij: Hoe kwaliteit oplost in rationaliteit (2004)

Intensieve menshouderij maakt een briljante – maar cynische – woordspeling en lijkt daarmee grappig, totdat je de betekenis tot je door laat dringen. Intensieve menshouderij beschrijft wat de impact is van de manier waarop wij onze industrieën en bureaucratieën inrichten, hoe wij systemen en processen ontwerpen. Hoe onze maatschappij groter wordt dan de menselijke maat. Hoe alles wordt gereduceerd tot getallen, meestal geld... We waren verbijsterd over de voorbeelden en illustraties. Het hele moderne leven lijkt te zijn onderworpen aan de Intensieve Menshouderij; onze hele maatschappij.
Wij hopen dat veel mensen dit boek lezen en er iets mee doen. Misschien dat dit een verandering teweeg kan brengen.

Pine II, B. Joseph – Mass Customization: The new frontier in Business Competition (1993)

Voordat we dit boek vonden, kenden we al een artikel uit IBM System Journal van Pine en een aantal andere auteurs. Toen we dus dit boek vonden, kochten we het onmiddellijk. Het bleek even goed als (en misschien zelfs beter dan) het artikel in IBM System Journal. Later schreef Pine 'De Beleveniseconomie' (The Experience Economy), waardoor hij bekend is geworden. Hoewel Pine in het boek De Beleveniseconomie interessante ideeën naar voren brengt, haalt dat boek het wat ons betreft niet bij Mass Customization! Het is jammer dat Mass Customization niet in het Nederlands is verschenen.

Pinker, Steven – Het Taalinstinct: Het taalscheppende vermogen van de mens(1994)

Voor liefhebbers van taal en linguïstiek is dit een verplicht werk. Steven Pinker is een van de meest vooraanstaande theoretici over taal, taalontwikkeling, biologische fundamenten van taal, etc. Sinds 2003 is hij professor in de psychologie aan de Faculteit Psychologie van Harvard University. Daarvoor was hij verbonden aan MIT (Massachusetts Institute of Technology). Los van zijn wetenschappelijke werk heeft Pinker veel boeken over dit onderwerp geschreven (zeven tot 2011); dit is echter het boek dat hem buiten het wetenschappelijke circuit bekend heeft gemaakt. Het taalinstinct (in het Engels: The Language Instinct) beschrijft op een manier die ook voor (geïnteresseerde) leken begrijpelijk is de ontwikkeling en de functie van menselijke taal, hoe zich dat verhoudt tot de hersenen, de ontwikkelingen van de hersenen, sociale aspecten, etc. Hoewel hij zeker niet de eerste is die dat doet, stelt Pinker als uitermate fundamenteel aspect van taal dat het een biologisch fenomeen is, en niet cultureel! Uitstekende, uitermate leesbare inleiding in de psycholinguïstiek en taalontwikkeling.

Zoek ook eens op het web naar Steven Pinker en bekijk wat interviews en voordrachten die on-line staan!

Zie ook http://pinker.wjh.harvard.edu/about/index.html

Prensky, Marc – Digital Game-based Learning (2001)

In extremo is de wereld verdeeld in twee kampen: zij die denken dat de uitvinding van computerspellen het beste is dat de mensheid is overkomen en zij die vinden dat dat gedoe uitgebannen moet worden. Marc Prensky is duidelijk een voorstander van computerspellen: digital game-based learning. Naar ons idee onderbouwt hij zijn ideeën daarover goed. Om heel veel redenen denken wij niet dat computerspellen de oplossing zijn voor alle problemen in het (formele) onderwijs, maar het is wel duidelijk dat het (formele) onderwijs flexibeler moet worden en meer gericht moet zijn op de behoefte(n) van de leerling. Digital game-based leersystemen zijn uitstekend geschikt om hier een belangrijke bijdrage aan te bieden. Prensky's boek is zowel visionair (na 10 jaar nog steeds actueel) als praktisch, en toch uitstekend leesbaar. We hebben helaas geen Nederlandse vertaling kunnen vinden.

Schlosser, Eric – Het Fastfoodparadijs: Een onthullende kijk op Amerika en de Fastfoodindustrie (2002)

Scott-Morgan, Peter – De ongeschreven regels van het spel: Beheers en vernietig de verborgen regels en verwijder de barrières die organisatieveranderingen in de weg staan (1995)

Vertaald vanuit het Engels, is dit een uitstekend werk bij grootschalige organisatorische verandering. Pas nadat we dit boek hadden gelezen, realiseerden we ons het potentieel gigantische verschil tussen de letterlijke tekst van een regel (de zin) en de contextuele betekenis. Door dat verschil niet serieus te nemen hebben aardig wat organisaties grootschalige vernieuwing, bijvoorbeeld van producten en processen, zien mislukken. Scott-Morgan laat zeer goed zien wat die verschillen zijn, regelmatig vrij cynisch, maar hij biedt ook oplossingen hoe je daar uit kunt komen, vaak heel eenvoudig...

Shapiro, Carl & Varian, Hal – De nieuwe Economie (2000)

In de vertaling van Information Rules: A Strategic Guide to the Network Economy beschrijven de auteurs hoe de 'normale' economische wetten gelden voor goederen en diensten die gebaseerd zijn op informatie. Aan het eind van de negentiger jaren van de vorige eeuw was alles gericht op de 'Nieuwe Economie' en alles zou veranderen. Dit boek beschrijft hoe veel dingen zouden veranderen, maar tegelijkertijd veel andere (zelfs fundamentele)dingen juist niet. Shapiro en Varian bieden een – nog steeds – uitermate waardevolle discussie over bedrijfsmodellen, over de productiekosten en prijs van informatie, over de relatie tussen 'gratis' en 'betaalde' goederen en diensten en hoe strategisch om te gaan met het onderscheid tussen leverancier, afnemer en consument van informatie.

Sidorchuk Tatiana & Khomenko, Nikolai – Thoughtivity for Kids (2006)

In Thoughtivity for Kids gaat het vooral over hoe je bij kinderen van 3-8 jaar met behulp van TRIZ en andere innovatieve methoden creativiteit, voorstellingsvermogen en taal kunt ontwikkelen en hoe je ze problemen kunt leren oplossen. Het is een waardevolle bron van informatie voor leerkrachten en ouders. Elk hoofdstuk zit vol met activiteiten voor iedere leeftijdsgroep. Daarbij is het vooral van belang om het voorstellingsvermogen bij zeer jonge kinderen (jonger dan 4) te ontwikkelen, kinderen te leren situaties te analyseren, zeer jonge kinderen te leren hoe ze creatief kunnen ‘schrijven’ en ze technieken te leren voor het ontwikkelen van creativiteit. De originele (Russische) tekst is gedurende meer dan 15 jaar gebruikt voor het opleiden van meer dan 10.000 leerkrachten in Rusland.
Auteur Tatiana Sidorchuk heeft meer dan 20 jaar ervaring in het onderwijzen van zeer jonge kinderen; mede-auteur Nikolai Khomenko heeft een nog langere researchervaring op het gebied van op TRIZ-gebaseerde probleemoplossingen en het opleiden van een grote verscheidenheid aan studenten.
Dit boek is niet geschikt om TRIZ te ‘leren’. Het is meer een praktische gids voor diegenen die al bekend zijn met TRIZ en al zijn modellen.

Steffen, Alex (red.) – Worldchanging: A user's guide to the 21st century (2008)

Dit boek is een soort catalogus van innovaties, achtergronden, innovators en gebruikers daarvan. Het combineert alledaags pragmatisme ('common sense') met high-tech producten en andere manieren van dingen doen. Het beschrijft honderden praktische situaties waarin de innovaties toegepast worden, naar trends, bewegingen, technologie en mensen en organisaties die een verschil maken. Groen? MVO? Betrokken? Alles! Het boek is helaas niet vertaald en heeft natuurlijk een sterke focus op Noord-Amerika. Het zou interessant zijn om een dergelijk boek op Europa te 'enten'.

Sterling, Bruce – Tomorrow Now: Envisioning the next 50 years (2003)

Bruce Sterling is helaas niet vertaald in het Nederlands. Erg krachtige visie op de (relatief) nabije toekomst. Onze generatie zal niet meer meemaken wat Sterling beschrijft, maar onze kinderen wel. Erg interessante en realistische blik op de toekomst door een serieuze (wetenschaps)journalist/ science fiction schrijver. Sterlings vertrekpunt zijn zaken waar we nauwelijks bij stilstaan in ons dagelijkse leven. 50 jaar vooruitkijken lijkt realistisch; de scenario's die Sterling schetst zijn alledaags met toch een hoog werkelijkheidsgehalte, zonder dat de scenario's 'gezocht' zijn.

Taleb, Nassim Nicholas – De Zwarte Zwaan: De impact van het hoogst onwaarschijnlijke (2010)

Een vriend vroeg me wat ik vond van De Zwarte Zwaan en ik bleek er nog niet eens van gehoord te hebben. Ik werd gepakt door de korte beschrijving die ik kreeg en besloot het boek lezen. Het zou zomaar een van de meest invloedrijke boeken kunnen zijn die ik heb gelezen. Tegelijkertijd kan ik mij goed voorstellen dat nogal wat mensen het opzij leggen omdat Taleb's ideeën radicaal zijn en niet echt complimenteus voor mensen die statistieken gebruiken om de 'realiteit' te modelleren. Het enige probleem daarmee is dat zijn ideeën niet echt vergezocht zijn en zelfs aannemelijk en mogelijk gewoon waar. Naar mijn mening bewijst hij zeker zijn stellingen. Taleb vindt het overigens onbelangrijk wat zijn 'opponenten' ervan vinden; hij stelt dat hij er een fortuin mee heeft verdiend en dat zou mij niets verwonderen.

Zoals Taleb beschrijft, is een Zwarte Zwaan een onvoorspelbaar gegeven (gebeurtenis, incident, voorval, etc.) dat door te gebeuren een stelling of model of theorie volledig onderuit haalt. Bijvoorbeeld: alle zwanen zijn wit. Dit is een stelling die niet bewezen kan worden omdat we niet alle zwanen gezien hebben en daarom niet weten of ze allemaal wit zijn. Als we uitsluitend witte zwanen zien, ontstaat vanzelf de indruk dat er geen andere kleur zwanen kunnen bestaan. Erger nog, het bestaan van zwanen met een andere kleur wordt dan onvoorstelbaar. Zodra we echter een zwaan zien met een andere kleur dan wit, dan weten we dat de stelling fout moet zijn. Pas dan, achteraf gezien dus, weten we dat niet alle zwanen wit zijn.

Op basis van deze metafoor gaat Taleb in op voorspellingen, het gebruiken van historie om de toekomst te voorspellen, en in het bijzonder om dat te zoen aan de hand van formele / mathematische / statistische modellen, met de daarbij behorende aannamen. Taleb windt zich bijzonder op over de Gauss-curve (de normaal-distributie) die veel te gemakkelijk op veel te veel situaties wordt geprojecteerd. Daarnaast stelt Taleb dat grootschalige veranderingen (innovatie, vooruitgang, rampen, revolutie) niet voorspeld kunnen worden, omdat deze van buiten de context komen, buiten het 'normale' en daarom ook buiten de formele modellen. De vergaande impact van grote wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen op maatschappij, bedrijven en economie, kan niet vanuit de op dat moment bestaande trends worden herkend of onderkend. Toch weten we dat elke vijf tot tien jaar grote wetenschappelijke en technologische doorbraken plaatsvinden!

Als we een eeuw terugkijken, zien we dat slechts zeer weinig voorspellingen die toen werden gedaan ook feitelijk werkelijkheid zijn geworden, terwijl alle grootschalige maatschappelijke, wetenschappelijke en technologische vooruitgang 'uit het niets' te voorschijn kwam. Massaproductie van auto's mobiliseerde letterlijk de maatschappij in de jaren twintig en dertig; radio en TV boden een venster op de wereld in de jaren veertig en vijftig; farmacie (‘de pil’) gaf aanleiding tot de seksuele revolutie in de jaren zestig; spin-offs vanuit het ruimtevaartprogramma in de zeventiger jaren; Elektronische gegevensverwerking voor het middenbedrijf in de jaren tachtig joeg de productiviteit omhoog; uitbesteding naar landen met lage lonen, het internet en merk-gestuurde bedrijven (‘Nike’) veranderden de manier waarop we werken en consumeren in de negentiger jaren; de meest recente grootschalige verandering hangt samen met het gebruik van de mobiele telefoon en sociale netwerken. Allemaal Zwarte Zwanen! Elke vijf tot tien jaar komen er nieuwe Zwarte Zwanen, die nieuwe mogelijkheden aandragen voor waarde, voor verandering, voor rijkdom, voor verschuiving van macht, voor welvaart, terwijl tegelijkertijd de traditionele competitie verstrikt blijft zitten in oude spelregels!

Dit weten en onderschrijven we allemaal, dus waarom blijven we dan toch doorgaan met het plannen van de komende 20, 40 of 100 jaar op basis van de huidige trends, met dezelfde formele modellen, binnen dezelfde kaders? Trends lopen slechts door tot de volgende Zwarte Zwaan, dus maximaal zo'n 10 jaar! Een klein probleempje hierbij is dat we niet weten wanneer de volgende Zwarte Zwaan komt, maar we weten wel dát 'ie komt! In plaats van te proberen de toekomst in onze bestaande modellen te 'proppen', zouden we op de uitkijk moeten staan voor de volgende Zwarte Zwaan! Taleb doet dat zeker!

Oh ja, in de zeventiende eeuw kwamen zwarte zwanen volstrekt onverwachts van de andere kant van de wereld, uit Australië, en maakten een eind aan het idee dat alle zwanen wit zijn!

Toffler, Alvin – Toekomst shock (1970)

Verandering is lastig. Alvin Toffler schrijft in zijn boeken over de culturele, allesomvattende shock die door technologische verandering wordt veroorzaakt. Zijn boeken – Toekomst shock en zijn tweede, De derde golf (1980) – zijn mijlpalen in het voorspellen van de toekomst. Dagelijks blijkt nog steeds (anno 2010) hoe helder de visie van Toffler in het midden van de vorige eeuw was. Toffler voorspelt de kennismaatschappij (post-industriële maatschappij), waarin kennis en informatie de hoofdrol spelen en de hegemonie van de industriële organisaties overnemen. Kijk naar de beurswaarde van Google en het verval van General Motors en zie daar één van de onderbouwingen van de modellen die Toffler in het midden van de vorige eeuw ontwikkelde.
Officieel zijn al zijn boeken door hemzelf geschreven. In later werk stelt Alvin Toffler echter dat zijn vrouw Heidi voor al zijn werk als co-auteur gezien moet worden.

Weggeman, Mathieu – Leidinggeven aan Professionals? Niet doen! Over kenniswerkers, vakmanschap en innovatie (2007)

In dit boek laat Mathieu Weggeman zien hoe achterhaalde werkvormen effectief werken in de weg staan. De industriële revolutie bracht ons de consumptie van massaproducten, die zo efficiënt mogelijk geproduceerd werden door arbeiders als integraal onderdeel van het productieproces. Organisaties, zowel commercieel als non-profit, kunnen tegenwoordig nauwelijks meer bestaan door alleen maar in grote hoeveelheden massaproducten uit te spugen en uitsluitend massadiensten aan te bieden. Waarom dan toch het werk op die manier blijven organiseren? Waarom dan toch steeds medewerkers als een uitbreiding van de lopende band blijven behandelen? Weggeman laat zien hoe je de zaak op een andere manier kunt organiseren, door afscheid te nemen van standaard producten en processen en door aspecten tegen elkaar af te zetten in termen van effectiviteit en efficiency, klanttevredenheid en marktaandeel, professionele trots en gestandaardiseerd antwoord, verantwoordelijkheid en taak. Het boek is geschreven vanuit het perspectief van de kenniswerker of zijn manager, en niet vanuit de al dan niet belerende blik van de abstracte verteller. Weggeman heeft ook veel andere boeken geschreven, maar dit blijft onze favoriet.
Dit boek is (voor zover we hebben na kunnen gaan) niet in het Engels vertaald en dat is erg jammer voor de Engelstalige managementcultuur. Dit is een wezenlijk andere benadering en wat ons betreft zeer waardevol.

Womack, James P, Jones, Daniel T & Roos, Daniel – The Machine that changed the World: the Story of Lean Production (1990)

Toen wij dit boek in 1994 lazen was nog nauwelijks iets te vinden over Lean; Lean zat nog zeer vroeg in de hype-cycle. Het boek is een uitvloeisel van een MIT-studie naar de auto-industrie. In die studie werd gezocht naar mogelijke verklaringen voor het succes van de Japanse auto-industrie. En wat ze vonden werd later (in het Westen) Lean genoemd...

In de afgelopen jaren zijn Lean en Six Sigma uitgebroeid tot geweldige fenomenen. Hoewel Lean en Six Sigma vaak bijna als synoniem worden beschouwd, zijn er belangrijke verschillen. Een boek als dit kan helpen om met realiteitszin naar dit soort onderwerpen te kijken. Wat uit The Machine that changed the World wat ons betreft vooral naar voren komt, is niet zozeer de methode of de aanpak, maar juist de achtergronden, de inhoud en het gedachtegoed. Eenvoudig gezegd is het uitgangspunt van Lean het elimineren van verspilling. Vanuit die inhoud gezien, is Lean een eerder aanpak gericht op optimalisatie van stabiele processen tussen organisaties (ketenoptimalisatie, gemeenschappelijke productontwikkeling en gedeelde productie) dan de ('blinde') optimalisatie van (lokale) processen op basis van statistiek. Het lijkt alsof tegenwoordig die statistische opzet – vanuit Six Sigma – een steeds grotere dominantie over Lean krijgt. Wij denken dat het onderliggende gedachtegoed van Lean veel meer aandacht zou moeten krijgen, waardoor het zeer wel mogelijk wordt de focus in de bedrijfsvoering te verleggen naar effectiviteit in plaats van efficiency...

Dit specifieke boek is niet in het Nederlands vertaald; wel andere boeken van twee van de drie auteurs, Womack en Jones, onder meer Handboek Lean Solutions. Of dat boek voldoende op de achtergronden in gaat, weten we echter niet.

Zittrain, Jonathan – The future of the Internet and how to stop it (2008)

Er zijn mensen die geloven dat 1984 van George Orwell al lang waar is geworden, maar dat we even niet hebben opgelet. Dus, 'Big bother is watching us...' Vanuit dit perspectief gezien, spannen overheden samen om onze privacy te elimineren. Ik ben het ermee eens dat overheden niet altijd de impact van beslissingen die met de 'digitale realiteit' te maken hebben lijken te begrijpen. Een andere categorie mensen vindt dat niet zozeer de overheid een probleem is, maar de 'industrie', met name de on-line industrie. Google bespioneert elke beweging die we on-line maken. Google is Big Brother, vanuit dit perspectief gezien. Tot op zekere hoogte is Zittrain het eens met dit soort stellingen. Hij motiveert echter waarom het echte risico van privacy niet zo zeer de overheid of de industrie is, maar wijzelf, wij 'prosumers'* (producers/consumers), wanneer we gebruik gaan maken van geavanceerde, 'gebruiksvriendelijke', maar bedrijfseigen technologie, altijd 'aan' en aangesloten op digitale netwerken. Tel gezichtsherkenning in een digitale (video) camera van € 100 op bij 'het internet vergeet niets'. Als je er over nadenkt, dan is dat beangstigend. Zittrain heeft absoluut een punt.

* Deze term is van Toffler.