De kracht van spellen

Geïnspireerd door wat ik over een Russische innovatiemethode of filosofie heb geleerd, ben ik gestart met het maken van mijn eigen ‘spellen’. Die Russische methode richt zich sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw ook op leerprocessen, waaronder die van (jonge) kinderen. Ik werk nu met verschillende ‘soorten’ kinderen – individueel of in kleine groepjes - over allerlei onderwerpen die kinderen aanspreken. De kern van de spellen is: ‘hoe kan leren leren leuk zijn?’. Dat betekent dat het niet zozeer gaat om de fysieke verschijningsvorm – de kaartjes etc. – dan wel om de manier waarop we met het materiaal werken.

krachtvanspellen1-515px

‘Spelregels’: karakteristieken van de spellen

  • Alle spellen worden met kaartjes gespeeld. Dat kunnen verschillende formaten (groot, klein) en vormen (vierkant, rond etc) kaartjes zijn, afhankelijk van het doel waarvoor ik ze gebruik. Op de kaartjes staan afbeeldingen, bijvoorbeeld van objecten of cijfers of letters.
  • Niet de ‘inhoud’ van de plaatjes, maar de manier waarop je ermee werkt is van belang; het gaat om het idee erachter, niet om de fysieke verschijningsvorm. Ouders/begeleiders kunnen desgewenst hun eigen materiaal maken of ik kan materiaal maken dat aangepast is (of kan worden) aan de belevingswereld van het individuele kind.
  • Met de kaartjes kunnen in principe oneindig veel spellen gespeeld worden. De spellen helpen de kinderen bijvoorbeeld om te leren de kaartjes (en daarmee de objecten waaraan die kaartjes refereren) te groeperen of onder te verdelen. Dit kan op basis van onderlinge overeenkomsten, maar ook op basis van verschillen. Bij het 'spelen' van het spel kan elk willekeurig criterium gebruikt worden voor de groepering of onderverdeling, zoals vorm, kleur, grootte, functie (wat kun je ermee doen), rol, een kenmerk ('nat') of een beginletter. Ook rangschikken (volgorde) van objecten is mogelijk. Juist door die criteria te variëren kunnen kinderen objecten in allerlei verschillende contexten en vanuit allerlei verschillende perspectieven leren bekijken.
    De essentie daarbij is dat kinderen enerzijds leren om de objecten niet als een statisch geheel te beschouwen; objecten krijgen vooral in interactie met andere objecten betekenis. Anderzijds leren kinderen hiermee allerlei zogenoemde logische begrippen en manipulaties daarvan, zoals [niet] hetzelfde, onderdeel van/bestaat uit, eerder/later, meer/minder, etc.

krachtvanspellen2-515px

  • Voor de spelleider is de uitdaging vooral om steeds meer en andere (variaties op) spellen te verzinnen. Niet alleen de spelleider kan het spel ‘richting geven’, de kinderen kunnen (en mogen!) dat ook zelf. De spelleider leert met deze spellen ook weer van de kinderen!
  • De spellen zijn stuk voor stuk ‘uitdagend’; dat betekent dat de manier waarop ze gespeeld worden niet voor de hand ligt, niet langs gebaande paden loopt. Ik wil kinderen graag dingen laten ontdekken, hun hoofden aan het werk zetten, zelf dingen laten vinden, geen antwoorden aanreiken of aanleren. Een antwoord is niet ‘absoluut’, maar afhankelijk van de context.
  • Er is niet één vaste manier om de spellen te spelen; je kunt het niveau aanpassen aan het niveau of de leeftijd van het kind, de inhoud aanpassen aan de belangstelling van het kind, etc.; daarnaast kunnen de meeste spellen op verschillende manieren gebruikt worden. Dat betekent dat kinderen regelmatig dezelfde (dan bekende) materialen terugzien en dat er toch telkens weer iets anders mee gedaan kan worden; ook dat opent hun ‘ogen’.
  • Het is van groot belang dat er niet één antwoord is, maar dat er – indien mogelijk, en dat is vaak – meer dan één antwoord of oplossing is voor een bepaalde situatie of vraagstelling.
  • De spellen zijn niet bedoeld om 'feiten' aan te leren, maar om leren als activiteit te ontwikkelen.

A child is not a vessel to fill, but a torch to be ignited.

[Vorige]  [Volgende]  [Terug]
krachtvanspellen